Poczet Biskupów chełmińskich

[Benedykt Orański]

Biskupi chełmińscy

Katedra w Chełmży

1. Heidenryk (Henryk) OP, 1245 - 1263

2. Fryderyk z Hausen OTeut, 1264 - 1274

3. Werner OTeut, 1275 - 1291

4. Henryk OTeut, 1292 - 1301

5. Herman OTeut, 1303 - 1311

Eberhard, ok.1312 - 1316/17 (bp elekt chełmiński)

6. bł.(?) Mikołaj I OP, 1319 - 1323

7. Otton, 1323 - 1349

8. Jakub I OTeut, 1349 - 1359

9. Jan I Schadland Op, 1359 - 1363

10. Wikbold Dobilstein, 1363 - 1385

11. Reinhard hrabia z Sayn, 1385 - 1390

12. Mikołaj II Schiffenburg, 1390 - 1398

13. Jan II książę opolski "Kropidło", 1398 - 1402

14. Arnold Stapil OTeut, 1402 - 1416

15. Jan III Marienau OTeut, 1416 - 1457

16. Wincenty Gesławski Kiełbasa, 1467 - 1479

17. Stefan z Niborka, 1480 - 1495

18. Mikołaj IIIChrapiski, 1496 - 1507

19. Jan IV Konopacki, 1508 - 1530

20. Jan V Dantyszek, 1530 - 1538

21. Tydeman Giese, 1538 - 1549

22. Stanisław I Hozjusz, 1549 - 1551

23. Jan VI Lubodziecki, 1551 - 1562

24. Stanisław II Żelisławski SOCist, 1562 - 1571

25. Piotr I Kostka, 1574 - 1595

26. Piotr II Tylicki, 1595 - 1600

27. Wawrzyniec Gembicki, 1600 - 1610

28. Maciej Konopacki, 1611 - 1613

29. bł. (?) Jan VII Kuczborski, 1614 - 1624

30. Jakub II Zadzik, 1624 - 1635

31. Jan VIII Lipski, 1635 - 1639

32. Kasper Działyński, 1639 - 1646

33. Andrzej I hrabia Leszczyński, 1646 - 1652

34. Jan IX Gembicki, 1653 - 1655

35. Adam I Koss, 1658 - 1661

36. Andrzej II Olszewski, 1662 - 1674

37. Jan X Małachowski, 1676 - 1681

38. Kazimierz I Jan z Bnina Opaliński, 1681 - 1693

39. Kazimierz II Szczuka, 1693 - 1694

40. Teodor Andrzej Potocki, 1699 - 1712

41. Jan XI Kazimierz Alten-Bokun, 1719 - 1721

42. Feliks Ignacy Kretkowski, 1723 - 1730

43. Tomasz Franciszek hrabia Czapski SOCist, 1731-1733

44. Adam II Stanisław hrabia Grabowski, 1736 - 1739

45. Adam III Stanisław Kostka hrabia Załuski, 1739-1746

46. Wojciech Stanisław Leski SOCist, 1747 - 1758

47. Andrzej IV Ignacy z Broniewie Baier, 1759 - 1785

48. Karol Jan hrabia Hohenzollern, 1785 - 1795

49. Franciszek Ksawery z Wrbna Rydzyński, 1795 - 1814

Wirtualni biskupi chełmińscy

Benedykt Krakowski vel Potocki, 2025 - nadal

[Benedykt Orański]

Biskup Heidenryk (Henryk) OP

(1245 - 1263)

Dominikanin, pierwszy biskup chełmiński, założyciel miasta i budowniczy katedry pod wezwaniem Świętej Trójcy. Wywodził się z Saksonii, gdziebył przeorem lipskiego konwentu. W 1238 r. Heidenryk został prowincjałem dominikanów na ziemiach polskich. Urząd ten sprawował przez 2 lata.

W 1245 r. towarzyszył jako kapelan legatowi papieskiemu Wilhelmowi z Modeny podczas soboru w Lyonie. Konsekracja bp. Heidenryka przez Innocentego IV w końcu 1245 r. w Lyonie otworzyła poczet 58 biskupów chełmińskich w prawie 750-letniej historii diecezji (1243 - 1992).

Sytuacja bp. Heidenryka w chwili podjęcia misji pasterskiej na ziemi chełmińskiej znajdującej się wtedy pod panowaniem Krzyżaków była trudna. Kapitułę zdołał utworzyć dopiero w 1255 r. Czekała go więc, prócz zadań apostolskich, wielka praca organizacyjna.

W 1257 r. został obdarzony przez księcia kujawskiego Kazimierza połową ziemi lubawskiej uzyskanej od Krzyżaków, co pogłębiło jego konflikt z zakonem. Mimo sporów politycznych Krzyżacy pomogli bp. Heidenrykowi kładącemu podwaliny pod organizację Kościoła chełmińskiego.

Wsparciem w misji apostolskiej pierwszego biskupa chełmińskiego była działalność późniejszych błogosławionych: cenionego kaznodziei Jana z Łobdowa, franciszkanina i pochodzącej z Turyngii beginki Juty von Sangerhausen. Jej pustelnia w Bielczynach koło Chełmży, gdzie spędziła ostatnie 4 lata życia, służąc ubogim i chorym, stała się sanktuarium miłosierdzia promieniejącym na okolicę. Po jej śmierci 12 maja 1260 r. polecił pochować ją w chełmżyńskiej katedrze, której budowę rozpoczął w 1251 r., polecając patronat kościoła Trójcy Świętej, którą darzył szczególnym nabożeństwem.

Biskup Heidenryk zmarł w 1263 r. i prawdopodobnie został pochowany w chełmżyńskiej katedrze.

[Benedykt Orański]

Fryderyk z Hausen OTeut

(1264 - 1274)

Był pochodzenia szlacheckiego i przypuszczalnie pochodził z okolic Würzburga, gdzie jego rodzina posiadała dobra ziemskie. Kapłanem zakonu krzyżackiego został najprawdopodobniej w 1262 r. W 1263 r. wybrany przez kapitułę chełmińską na biskupa, jednak metropolita ryski odmówił uznania wyboru i udzielenia mu sakry biskupiej. Dzięki poparciu Wielkiego Mistrza Anno von Sangershausen papież Urban IV potwierdził wybór i zlecił biskupowi würzburga Iringowi Reinstein-Homburg udzielenie sakry, co dokonało się 16 sierpnia 1264 w Würzburgu. Podczas jego rządów nastąpiła inkorporacja kapituły chełmińskiej do zakonu krzyżackiego oraz zmiana reguły obowiązującej w kapitule z augustyńskiej na krzyżacką. Dokumenty z lat 1265-1271 wskazują na miejsca pobytu biskupa i wymienione są miasta Toruń, Elbląg, Chełmża oraz Chełmno. Gdy w latach 1271-1272 ziemia chełmińska stała się celem napadów Prusów podczas trwającego powstania pruskiego biskup udał się do Würzburga. Miejsce jego śmierci i pochówku jest nieznane.

[Benedykt Orański]

Werner OTeut

(1275 - 1291)

Pochodził z diecezji mogunckiej. Nominowany przez papieża Grzegorza X na biskupa w 1275. Był świadkiem erygowania i dotacji dla kapituły katedralnej pomezańskiej w Kwidzynie. Wszedł w spór z diecezją płocką, z którą doszedł do porozumienia przekazując jej część ziemi lubawskiej.

[Benedykt Orański]

Henryk Schenk zwany Pincerna OTeut

(1292 - 1301)

Był księdzem w zakonie krzyżackim. W 1291 został wybrany biskupem chełmińskim. Sakrę przyjął od arcybiskupa Rygi, któremu podlegała diecezja chełmińska. Brał udział w kapitułach krzyżackich we Frankfurcie nad Menem w 1292 i Elblągu 1296. Wielcy mistrzowie Konrad II von Feuchtwangen i Gottfried von Hohenlohe podczas osobistych zjazdów z Henrykiem w Toruniu (w 1296 i 1298) zatwierdzili przywileje i nadania biskupstwa chełmińskiego. W 1295 arcybiskup gnieźnieński Jakub Świnka oskarżył przed papieżem Henryka o chęć oderwania diecezji chełmińskiej od prowincji polskiej. Kuria rzymska, będąca pod wpływem Krzyżaków kazała zbadać tę sprawę prałatom wrocławskim.

[Benedykt Orański]

Herman OTeut

(1303 - 1311)

Forma nazwiska „Herman z Tryzny” nie znajduje potwierdzenia w literaturze naukowej. Zapewne członek konwentu krzyżackiego w Pradze, najpóźniej od 1294 spowiednik króla czeskiego (a potem polskiego) Wacława II, wywierał znaczny wpływ na wydarzenia polityczne. Niektórzy badacze przypuszczają, że dzięki protekcji monarchy w latach 1302–1303 został biskupem diecezji pomezańskiej. Jako biskup diecezji chełmińskiej wzmiankowany już 16 maja 1303. 1306 pośredniczył w zawarciu rozejmu na Kujawach między zwolennikami Władysława Łokietka i Wacława III. Wystawił przywilej lokacyjny miasta Lubawy, rozpoczął budowę zamku w Wąbrzeźnie. W 1309 poświęcił kamień węgielny pod budowę kościoła św. Jakuba w Toruniu. W 1310 wziął udział w konsekracji koadiutora gnieźnieńskiego bpa Dominika, przy okazji podkreślając niezależność od metropolii gnieźnieńskiej na rzecz Rygi. W Kurii Rzymskiej bronił Krzyżaków przed zarzutami o dokonanie rzezi w Gdańsku.

Po jego śmierci 13 czerwca 1311 nastąpiła dziewięcioletnia sediswakancja (1311–1319). Chociaż po śmierci biskupa następca został wybrany kanonik chełmiński Eberhard (OT), jednak nie został on uznany przez arcybiskupa ryskiego Fryderyka. Wspomniany kanonik udał się do Awinionu, aby papież osobiście rozstrzygnął spór. Sprawa się przeciągnęła ze względu na śmierć papieża Klemensa V, a zanim jego następca Jan XXII sprawę zdołał rozstrzygnąć w 1316, kanonik Eberhard umarł. Dopiero w 1319 został prowidowany z nominacji papieskiej Mikołaj Afri.

[Benedykt Orański]

Eberhard

(ok. 1312 - 1316/17)

(bp elekt chełmiński)

Po śmierci biskupa Hermana z Pryzny w czerwcu 1311 kapituła chełmińska w drodze kompromisu wybrała na jego następcę kanonika Eberharda. Wyboru tego nie uznał arcybiskup ryski Friedrich von Pernstein, wyrażając w ten sposób swój sprzeciw wobec inkorporacji kapituły do zakonu krzyżackiego. Wobec tego konfliktu, a także klątwy, którą Krzyżaków obłożył sędzia papieski w związku ze sporem między zakonem a arcybiskupem ryskim, Eberhard stanął przed trudnym zadaniem uzyskania zatwierdzenia swojego wyboru na biskupstwo chełmińskie; udał się w tym celu osobiście do Awinionu, gdzie przedstawił sprawę papieżowi Klemensowi V. Papież zlecił zbadanie problemu jednemu z audytorów, ale niebawem kolejne opóźnienie w zatwierdzeniu wyboru Eberharda wywołał zgon Klemensa V (14 kwietnia 1314), po którym sediswakancja trwała ponad dwa lata. Nowy papież Jan XXII, chociaż wykazywał zainteresowanie sprawami diecezji, również nie zdążył zatwierdzić Eberharda, tym razem ze względu na śmierć samego biskupa elekta. Eberhard zmarł prawdopodobnie krótko przed 3 lutego 1317, kiedy to papież uznał bezprawność oderwania się diecezji chełmińskiej od prowincji kościelnej w Gnieźnie.

Jesienią 1319 papież mianował biskupem chełmińskim dominikanina Mikołaja Afri. Eberhard, wobec nieuzyskania zatwierdzenia na stolicy biskupiej, jest pomijany w katalogach zarządców diecezji.

[Benedykt Orański]

bł.(?) Mikołaj I OP

(1319 - 1323)

Zanim został biskupem urzędującym w Chełmży związany był z Krakowem, początkowo (do 1312) jako przełożony tamtejszego klasztoru dominikanów, a następnie jako prowincjał tego zakonu w Polsce w latach 1312–1318. Nominowany przez papieża na biskupa 18 października 1319, w diecezji obecny od jesieni 1320. Nie pozostał tam długo i już od 1322 przebywał w Awinionie na dworze papieża Jana XXII, jednak jego krótkie rządy w diecezji cechowały się znaczną niezależnością od władz zakonu krzyżackiego, do którego należała w tym czasie m.in. ziemia chełmińska.

[Maurycy Orański]

Skąd informacje o możliwej beatyfikacji tegoż biskupa?

[Benedykt Orański]

Skąd informacje o możliwej beatyfikacji tegoż biskupa?

Informacje czerpałem ze strony parafii Przeczno. Nie jest to informacja o beatyfikacji lecz informacja o świątobliwym biskupie, którego kult zanikł. Co ciekawe w innych źródłach pisanych nie znalazłem informacji o jakimkolwiek kulcie biskupa Mikołaja.